De Witte Villa is nu klaar voor koop of huur

Wie over de Oldenzaalsestraat rijdt, kan er moeilijk omheen: de witte villa die op afstand van de straat staat, ademt aan de buitenkant louter grandeur. In de stad Enschede staat het pand bekend als Het Witte Huis, ooit gebouwd als extra onderkomen voor de familie Van Heek. Met bijzondere afwerkingen in stucwerk en terrazzovloeren.

Tekst: Johan Koning
Fotografie: Johan Koning, Dries Nijsen en Laurens Kuipers

Na behoorlijk achterstallig onderhoud krijgt de villa stap voor stap ook aan de binnenkant zijn oude glans terug. Het is de vierde restauratieronde nadat in 2007 vooral het dak, de kap en het ornamentale buiten stucwerk zijn aangepakt onder hoede van het architectenbureau Beltman, dat nog over de oorspronkelijke tekeningen van Arend Beltman beschikt.

Topmonument gerestaureerd mét energielabel A+

Monumentenexpert

Hierbij werd vooral gebruik gemaakt van de ­bijzondere in vele jaren vergaarde vakkennis van monumentenexpert Jaap Jongbloed.
Vervolgens is in 2011 en 2012 een lift ­geïnstalleerd en is tegelijkertijd veel inwendig sierstucwerk ­gereconstrueerd en hersteld terwijl in 2017 ­vanwege instortingsgevaar de majestueuze poort met flankerende zuilen werd afgebroken en tot in detail overnieuw opgetrokken.

Terugdraaien

Het bureau Beltman heeft destijds tevens advies uitgebracht voor modernisering met behoud van de authentieke details. Daarbij is het mogelijk gemaakt de kantoorfunctie die het inmiddels had, terug te draaien naar die van voornaam woonhuis.
De huidige eigenaar Dries Nijsen heeft dat goed opgepakt en zorgt nu dat het Rijksmonument tot in de kleinste details zijn grandeur ­terugkrijgt, klaar voor de verkoop of een nieuwe ­hoofdhuurder. Hij kan het best beschreven worden als een ­idealistische projectontwikkelaar met veel ­technische ervaring en inzicht. Het stucwerk, ­houten lambriseringen, parketvloeren, tegel­tableaus, het is allemaal door vakmensen onder handen genomen en deels door hemzelf. De laatste stap is dit najaar voltooid: de zwaar beschadigde terrazzovloeren.

Voorportaal

In de ruime gang waren de eerste stroken ­terrazzo voor lange tijd totaal verborgen onder stof en ­verlijmde tapijten. Terrazzo¬werker Tonnie Cominotto is zeer vertrouwd met de vloervelden in de villa. Na uitgebreid onderzoek luidde zijn constatering: “De terrazzovloeren die in 1906 zijn gemaakt waren in een dermate slechte staat dat ze na 119 jaar een grondige renovatie nodig ­hadden. We hebben barsten eruit geslepen en nieuw gevuld met korrels. Vooral in het voorportaal waren veel stukken losgekomen door de werking van het gebouw. Het witte middengedeelte hebben we totaal verwijderd en de ondergrond verbeterd. De bestaande zetsteentjes en de rand in de kleur Rossa Verona bleven zoveel mogelijk zitten, zodat er toch een flink stuk origineel bleef.”

Na behoorlijk achterstallig onderhoud krijgt de villa stap voor stap ook aan de binnenkant zijn oude glans terug

Toiletgroepen

Dit alles gebeurde uiteraard in overleg met de ­eigenaar en in het historische onderzoek kwam Tonnie zijn eigen achternaam tegen.
“De vloeren in de toiletten zijn eruit gehaald en nadat de ondergrond verbeterd is zijn deze in de stijl van de bovenste toiletgroep op de eerste ­verdieping uitgevoerd. Mijn grootvader, vader, oom Alfredo en alle werknemers van toen hebben mij het vak geleerd.” Dit werk werd destijds door de firma Cominotto uitgevoerd. De nieuw gemaakte wc-groep had wonder-boven-wonder nog de bestaande oude tegels, zodat we harde kunststof strippen hebben moet plaatsen tussen de tegels en de nieuw gemaakte vloeren in verband met beschadigingen.”

Steentjes uit voorraad

Tonnie benadrukt dat nu alles er bijna gladjes uitziet. Geen mens meer beseft hoeveel werk hier verricht is. In de eindfase van dit project schuurt hij geconcentreerd langs een baan, millimeter voor millimeter. Hij legt tegelijkertijd uit: “Het meeste werk zit niet in het uithalen, maar juist in het ­inslijpen langs de randen, zodat het origineel behouden blijft. Sommige stukken waren helemaal verdwenen. Die heb ik opnieuw gemaakt, met steentjes uit mijn oude voorraad. Dan zie je dat het weer klopt.”

Missie

Dries Nijsen kijkt tevreden toe. Zijn missie is bijna volbracht: de villa terugbrengen in haar ­oorspronkelijke staat. “Je kunt zo’n pand alleen in stand houden als je het op topniveau verhuurt. Daarom investeer ik in details die misschien ­niemand direct ziet, maar die het verschil maken.”
Daar waar hij kan, voert hij modernisering door. Zo heeft hij het voor elkaar gekregen om het ­historische herenhuis op het niveau van energie­label A+ te krijgen.

Durven investeren

Dries stelt krachtig: “Dat lukt alleen als je durft te investeren. Dus vacuümglas, een moderne ­klimaatinstallatie, luchtverversing met onzichtbaar buizenwerk en via roosters onder de radiatoren, het vraagt veel uitzoekwerk en vindingrijkheid, maar het kan. Je moet oud en nieuw durven combineren en 20 jaar vooruit durven te kijken en te plannen.”

Frankrijk

Voor de gietijzeren radiatoren speurde hij in Frankrijk naar passende exemplaren; zware ­kolossen die hij speciaal liet overkomen om de oorspronkelijke uitstraling terug te brengen. Tegelijkertijd koestert hij details die hier al meer dan een eeuw aanwezig zijn, zoals de witte stortbak met blauwe beschildering op het toilet. Kort en krachtig stelt hij: “Zulke stukken vind je nergens meer. En juist dat maakt dit pand uniek.”

Oer-Hollandse pot

Bijzonder is in datzelfde kleine kamertje op de begane grond ook de verdere afwerking, met ­originele Delfts blauwe tegeltjes en een oer-­Hollandse pot, eveneens in wit met blauwe beschildering. En de mooie granitovloer. Tonnie koestert die ongeveer als hij wijst op een reparatie die hij net heeft uitgevoerd: “Dit is allemaal origineel. Hier zaten gaten. Die heb ik op kleur hersteld. Je ziet het nauwelijks terug. Blijkbaar heb ik dat talent.”
Dries vult aan: “Die pot is uniek. Zulke stortbakken, onbeschadigd, vind je nergens meer. En de vloer is nu weer in originele staat.”

Als je hier rondloopt, proef je de sfeer van de familie Van Heek. Tegelijk zie je hoe de eigenaar het pand toekomst geeft

Respect

Het laat zien hoe restauratie hier draait om zorg­vuldigheid en respect voor wat er nog is. Geen snelle vervanging, maar behoedzaam herstel.
Na weken werken in dit pand weet Tonnie: “Dit huis is uniek omdat je er de tijd van toen nog voelt. Als je hier rondloopt, proef je de sfeer van de familie Van Heek. En tegelijk zie je hoe Dries het pand ­toekomst geeft.”
Wie door het pand loopt, ziet het samenspel van oud en nieuw. Originele deuren zijn opnieuw ­ingezet met geslepen glas, radiatoren zijn ­vervangen door authentieke exemplaren, plafonds zijn hersteld met eigen ontworpen ornamenten. Dries herhaalt meermalen: “Je moet er helemaal voor gaan. Alleen zo houd je een pand als dit toekomstbestendig.”

Nooit af

Tegelijk erkent hij: “Dit is nooit af”. Niet voor niets is hij er al ruim dertig jaar mee bezig. “Ik denk dat ik degene ben die de villa het langst in zijn bezit heeft. En ik koester dat. Veel doe ik zelf, maar voor sommige dingen huur ik specialisten in, zoals Tonnie.”
Die knikt instemmend. “Het klikt zo goed tussen ons, omdat we hetzelfde denken. We hebben een bijna in ons geworteld respect voor de historie van het huis. Ik vond het eervol dat Dries mij weer belde om hem verder te helpen, nadat we rond 2006 hier voor het eerst aan het werk waren. Ja, zo lang is hij al bezig.”

Meesterwerk

Het Witte Huis is zodoende tegelijk monument, werkplek en levenswerk. Voor Tonnie voelt het alsof hij een meesterstuk mag afleveren. Op de vraag ‘Is dit een van je mooiste werken?’ herhaalt hij de vraag. Hij glimlacht. “Om dit te doen? Ja! Hier heb ik een onwijs goede match. Met mijn vak, met Dries en met het pand zelf. Dat is dondersgaaf.”