Bambam Steenhouwers klaar voor nieuwe ontwikkelingen

In het atelier van Bambam in Leiden hangt een bijzondere sfeer. De geur van steen, het ritme van de hamers, het diffuse licht door de hoge ramen, alles ademt ambacht en tijdloosheid. Toch is hier niets stil blijven staan. Achter de schermen werkt het team onder leiding van Sam Ezra Janse volop aan vernieuwing. Niet in de zin van méér mensen, maar van meer kennis, meer kunde en meer verbinding met het vak van nu.

Tekst en foto’s: Matthijs Pronker, Bambam Steenhouwers en Harry Donker
(De projectfoto’s van 2023 – Leiden – Van der Werff zijn gemaakt door Marc de Haan)

Tweede locatie

Sam heeft tijd vrijgemaakt om de ontwikkelingen uit de doeken te doen. “Komend jaar breiden we uit met een tweede locatie. De huidige werkplaats in een oud industrieel pand in het centrum blijft het creatieve hart, een plek voor exposities en ontmoetingen. De nieuwe locatie wordt ingericht voor het echte werk: grote restauratieprojecten en innovatieve technieken.”

Alles draait om tijdloos vakmanschap

Oprichting

Bambam werd in 2009 opgericht door aannemer Steven Janse en kunstenaar-steenhouwer Marc de Groot. De naam voert direct terug naar het zoontje uit de tv-serie en film The Flintstones, waar alles om steen draait. Tegelijk wordt het geassocieerd met het geluid van een stevige hamer. Het bedrijf groeide snel en Marc besloot zich in 2015 weer op zijn kunst te richten. In die periode kwam Sam, toen begin twintig, één dag per week helpen. Dat werden al snel meer dagen en met zijn nieuwsgierigheid en leergierigheid groeide hij mee met het bedrijf. De bedoeling was dat hij in tien jaar tijd geleidelijk de leiding zou overnemen. Tot een ernstig ongeluk alles veranderde.

Overname

Tijdens een controle op een restauratieproject aan het Leidse stadhuis maakte Steven een val, met een dwarslaesie tot gevolg. Sam moest onverwachts het roer overnemen, zonder ervaring in bedrijfsvoering, maar met een sterk gevoel van verantwoordelijkheid.
Hij vertelt: “Die periode heeft ons als team enorm hecht gemaakt. Iedereen sprong bij waar nodig, van vaklui tot leveranciers. Dat gevoel van saamhorigheid zit nog steeds in alles wat we doen.”

Vakmanschap met visie

Bij deze steenhouwers wordt elk project als een geheel bekeken: van historie tot materiaal, van constructie tot uitstraling, zo onderstreept de gastheer. “Je doet iets niet, of je doet het goed. We willen begrijpen wát we restaureren, en waarom iets ooit zo is gemaakt.”
Het team werkt volgens een open, democratische structuur. Iedereen heeft zijn eigen expertise, maar beslissingen worden samen genomen. “We gebruiken de zogeheten consent-methodiek. Iedereen mag zijn mening geven, een besluit nemen we pas als niemand er bezwaar tegen heeft. Dat zorgt voor rust en vertrouwen. Beslissingen gaan daardoor juist sneller en beter.”

Veelzijdigheid

Regelmatig volgen teamleden bijscholingen, vaak met nieuwe inzichten uit Europa en wereldwijd. In de werkplaats worden die kennis en technieken meteen uitgeprobeerd. “We nodigen collega’s uit, bespreken een onderwerp en duiken daarna de werkplaats in om het te oefenen. Zo groeit iedereen mee.”
Zelf heeft Sam een brede achtergrond: van afhandelaar op Schiphol tot filmproducent. “Die veelzijdigheid helpt. Ik ben gewend om overzicht te houden, maar ook om te blijven leren. Dit vak is eindeloos interessant.”

Maatwerk

‘’Dit bedrijf staat voor authentieke restauratie. Elk project is uniek en vraagt om maatwerk. We kijken naar de geschiedenis, de materialen, de invloed van weer en tijd. Soms volgen mensen extra opleidingen, zoals een cursus kunstgeschiedenis. Die kennis komt direct van pas, bijvoorbeeld toen we hier in Leiden een oude sarcofaag moesten herstellen.”

Duurzaamheid

Ook duurzaamheid speelt een rol beaamt Sam. “We gebruiken liever vlas of houtvezel dan piepschuim, en cement alleen als het materiaal dat aankan. We willen niets doen wat onomkeerbaar is. Zoals bij een gevelproject in Den Haag: we ontdekten dat er oorspronkelijk andere elementen in de (top)gevel zaten. Die hebben we nagemaakt, zodat het geheel weer klopt met de historie.”

Met 3D-technieken kan de computer exact aangeven welke vorm uit een stuk natuursteen moet worden gesneden

3D-techniek

Hoewel handwerk de kern blijft, maakt Bambam ook gebruik van moderne technologie. “Met 3D-technieken kan de computer exact aangeven welke vorm uit een stuk natuursteen moet worden gesneden. Daarna neemt de steenhouwer het over en perfectioneert het met de hand. De techniek versnelt het proces, maar de ambachtelijke ­afwerking blijft.”
Andersom is er werk dat alléén met de hand kan. “Sommige geglazuurde bakstenen uit België bestaan niet meer. Dan maken we ze zelf, in onze eigen oven. Soms moeten we wekenlang testen tot de kleur en krimp precies kloppen. Dat is intensief, maar ook het mooiste dat er bestaat.”

Nooit iets doen wat niet teruggedraaid kan worden

Geweten

Sam kiest bewust voor kwaliteit boven snelheid. “Uitbesteden kan, maar dan verlies je grip op tijd en resultaat. Wij denken mee met de klant, zonder concessies te doen op de kwaliteit. Soms moeten we zelfs ‘nee’ zeggen. Bijvoorbeeld bij een project in Amsterdam. Bij zes balkons was er een probleem met de waterkering. De opdrachtgever wilde sleuven en goten in het bestaande steen frezen, maar dat zou het materiaal aantasten. Wij hebben geadviseerd om het opnieuw te leggen met het juiste afschot. Want voor mij geldt één regel: nooit iets doen wat niet teruggedraaid kan worden. Dat hoort bij het geweten van een echte restaurateur.”

Vooruitkijken

De komende jaren wil Sam verder bouwen aan de toekomst: meer ruimte, meer techniek, meer samenwerking. “We zijn niet het grootste bedrijf, en dat hoeft ook niet. Zolang we blijven leren, blijven groeien en met plezier werken aan mooie dingen, is dat genoeg.”
In de verte klinkt zacht het geluid van een hamer op steen. Bam… Bam… Het geluid van vakmanschap, en van een nieuw hoofdstuk voor een ­bijzonder Leids bedrijf.