Hergebruik als basis voor ­transformatie ABN AMRO-gebouw

Zo gaat de entree eruit zien

Architect Marius Voets bezoekt regelmatig het ABN AMRO- gebouw aan de Foppingadreef in de Bijlmermeer om alle vorderingen in kaart te brengen. Als mede-directeur van architectenbureau Broekbakema houdt hij zich al vijf jaar bezig met de gigantische transformatie. Het stond na de bouw door hetzelfde bureau Broekbakema als een van de modernste kantoorpanden te boek. De gevel kon wel een opfrisser gebruiken vooral aan de kant van de spoorlijn.

Tekst en beeld: Matthijs Pronker

Archief

Het feit dat deze uitdagende taak in handen ligt van het oorspronkelijke bureau biedt heel veel voordelen. De ontwerpen konden zo uit het archief getrokken worden en een van de tekenaars van toen zit nu in het team. Opmerkelijk bij dit project is de hoge mate van sloopvermijdend gedrag en waar dat wel moest een optimaal hergebruik van materialen. Dat past geheel in de lijn van de hedendaagse renovatie-aanpak maar zit al jaren in het DNA van Broekbakema.

Opmerkelijk bij dit project is de hoge mate van sloopvermijdend gedrag

Architect Marius Voets inspecteert tot op het dak

Grossysteem

Marius leidt rond en vertelt: “Hergebruik stond vanaf het begin op de eerste plaats. Daarvoor hanteren we een zogeheten grossysteem. Dus je hebt 100 mogelijkheden en daarvan blijft er een groot aantal over en sneuvelt er ook wat.”
Dat gold uiteraard voor materialen die in die bijna 40 jaar het einde van hun levensduur hadden, zoals het aluminium van de raampartijen. De ramen zelf konden aan de voorzijde weer dienst doen door de maten van de vlakverdeling daarop af te stemmen. Bij de andere gevels werden de glaspartijen verruimd en van zonwering voorzien. Alles oogt daarmee lichter dan ooit.

Risico

Het sloot aan bij de totale aanpak van de buitengevels met betonelementen en daarin verlijmde tegeltjes.
“Voor de betongevels bedachten we om deze eruit te halen op plekken waar de buitengevel door toevoeging van de atria binnengevel wordt, en die voor het optoppen te gebruiken. Een mooie circulaire oplossing, maar ook een risico, omdat deze verouderde elementen tijdens het verplaatsen kunnen vervormen of mogelijk niet meer op hun nieuwe plek aan de luchtdichtheidseisen zouden voldoen.”

Banden

Daarom werd snel besloten om nieuwe elementen te laten maken, identiek aan de bestaande met een glanzende kleurechte tegel als basis. De blauwe en grijze banden moesten eveneens precies zo doorlopen, met een consequent doorgaande druiprand en afgeronde hoeken.

De entree moet nog voltooid worden, maar vormt hét gezicht van het hele gebouw

De Buitengevel met tegels in beton al bijna klaar

Uitstraling

“Mijn collega Aldo Vos heeft veel onderzoek gedaan samen met de BAM naar het gewicht en de kwaliteit van de nieuwe elementen’’, zo benadrukt Marius. ‘’De Prefab uit Lelystad had overtuigende voorbeelden en we hadden al eerder met hen gewerkt. De uitstraling moest gelijk blijven en dat is zeker gelukt. En dankzij de vuilwerende beschermingslaag blijft dat voorlopig zo.”

Natuursteen

Het bewaken van waardevolle afwerkingen stond hoog op het lijstje en daar hoorde het ­natuursteen in fijne terrazzolook in alle gangen bij. Deze Quarella Grigio Carnico in tegelmaat
40 x 60 x1,2 cm was op sommige plaatsen ­behoorlijk beschadigd en met het veranderen van de ­indeling rond ­bijvoorbeeld de lift moesten vloervelden ­aangeheeld worden.
Het opnieuw polijsten was volgens Marius geen punt. ‘’We hebben de plinten iets verdiept zodat de nieuwe stukken beter ingepast konden worden. Het was eerst niet meer verkrijgbaar, maar met wat zoekwerk is het toch gelukt bij BGI uit Volendam. Het oogt iets lichter dan het origineel, maar als straks het geheel in gebruik wordt genomen ­verwachten we dat het mettertijd meekleurt.”

Natuursteen tot in het trappenhuis doorgevoerd

Hoge standaard

In deze fase waarin nog druk bouwverkeer plaatsvindt, zijn de vloervelden voorlopig afgedekt. In het vluchttrappenhuis is dezelfde natuursteen toegepast in een donkerder versie, iets dat zelden voorkomt en getuigt van de hoge standaard en de kwaliteitseisen van destijds. De drie losse liften konden moeiteloos omgebouwd worden tot twee grote. De wanden van gestraald beton waren al zo fraai afgewerkt dat daar nu alle voordeel van benut kon worden. Je ziet niet dat hier gaten geslagen zijn en de afwerking vraagt hooguit om nalopen van restauratiepunten.

Indeling

Het oorspronkelijke gebouw is verdeeld in 3 kernen (A, B en C). Daaraan zijn oorspronkelijk steeds 3 kantoorvleugels gekoppeld met een Y-vormige plattegrond.
Marius legt de nieuwe situatie uit. “We hebben alle kernen 1 extra kantoorvleugel gegeven met een complete houten constructie en een Y-vormige plattegrond. Ook zijn enkele bestaande kantoorvleugels voorzien van 2 extra verdiepingen met een houten constructie. De voormalige Dealingroom, als losstaand gebouw naast kern C, was vanwege de specifieke indeling niet goed herbruikbaar en is daarom gesloopt tot bovenzijde parkeergarage en voorzien van een 5-laagse nieuwe houten opbouw waarmee we een efficiënte kantoorindeling konden maken met een hoge kwaliteit.”

De eiken trap moest zo uitnodigend zijn dat mensen daardoor minder de lift gebruiken

Natuursteen in de gangen hersteld en aangevuld

Wenteltrap

Bouwkundig zijn de ruime atria op alle ­verdiepingen gehandhaafd, met centraal een grote ­imposante wenteltrap met eikenhouten treden. Die loopt vanaf de begane grond richting hoogste ­verdieping naar een soort versmalling toe. De trap moet stimuleren om niet dagelijks de lift te nemen en op het brede gedeelte kunnen mensen een gesprek aangaan. Zowel de opdrachtgever als het architectenbureau zijn hiermee zeer ingenomen. Het geeft houvast in het geheel, zo blijkt bij de rondleiding.

Het geheim van deze spraakmakende transformatie schuilt in de modules

De akoestische plafonds in lage vlakverdeling

Modules

Het geheim van deze spraakmakende transforma-tie schuilt in de modules, zo benadrukt Marius meermalen.
“Het stramien van 1.80 meter is ons uitgangspunt, dus dat kan ook opgedeeld worden in vier keer 45 of twee keer 90 cm. Je kunt het verdubbelen, als het maar in de module past. Dan haal je zo een deel van een tussenwand weg of breng je schuifdeuren aan als daar behoefte aan is. Als je iets op een afwijkende maat hebt neergezet leidt dat tot slopen en wordt hergebruik veel lastiger.”

Oude klimaatplafonds dienen nu als akoestische panelen

De trap wordt een centraal element vanaf het atrium

Plafonds

Een van de meest ongeëvenaarde recycle-stunts zit in de voormalige klimaatplafonds.
Architect Marius Voets geeft wederom de nodige toelichting. “Akoestiek was ook een punt en het oude klimaatplafond dempt geluid door isolatie en zwart plastic dat er nog in zat. Daar hebben we nu een frame achter gezet, zodat we akoestische panelen aan de binnenzijde van de atria konden plaatsen. Met een uitgekiend systeem kan de overstort aan lucht naar het atrium worden gevoerd en dan naar buiten.”

Het uitzicht vanaf het gebouw
vanaf het hoogste punt bekeken

In het zicht

Het verwerken van leidingen en rookmelders bleek een grote tour de force, want in de bestaande ­vleugels lagen cassettevloeren boven de klimaat­plafonds die nog moesten worden aangebracht.
“We hadden ook nog te maken met een maximale hoogte binnen en je wilde geen laag gedrukt gevoel creëren, dus dan maar rigoureus besluiten om alle leidingwerk in het zicht te laten. Met een ladderbaan, een goot voor alle leidingen. En een ­verdiepingshoogte waar iedereen zich straks wel bij voelt. Want dit alles ging niet om een hoogstandje renovatie neer te zetten, maar vooral om de beleving van het gebouw een nieuwe toekomst te geven.”