Binnenkort mogelijk in de boekwinkel
De introductie van het boekwerk Bijzonder Spraakmakend Stucwerk vormde ongeveer de opening van de beurs Monument medio mei. Schrijver en samensteller Anton van Delden belichtte de keuzes van het materiaal en de hoge waarde van samenwerking binnen Het Neerlandsch Stucgilde. Dat gold ook voor deze uitgave waarbij net als bij elk ambacht eerst een plan van aanpak gemaakt is en gaandeweg bepaalde onderdelen werden bijgesteld op basis van het aangetroffen materiaal.
Tekst: Renée de Haan
Fotografie: Foto’s uit de uitgave
Kleurschakeringen
De titel dekt zeker de lading en de 230 bladzijden zijn mooi in kleurschakeringen per hoofdstuk gebonden vervat. Daarmee is dit een echt boekwerk, dat in vijf heldere delen de verschillende facetten van het Stucgilde belicht en tevens de waarde van stucwerk uit veel hoeken bekijkt. Om te beginnen wordt de schrijfverwarring van stukadoor en stucwerk aangetipt.
Helder inzicht waar stucwerk voor stond en staat
Plafond van een palazzo in Genua
Fijne mengeling
De schrijfstijl is mede door de inbreng van eindredactie van Jet Hoogerwaard een fijne mengeling van informatie en anekdotes. Het leest zeer gemakkelijk weg met accenten op onvermoede zaken waar de lezer mee verrast wordt. De feiten over het ontstaan van het Stucgilde zijn vooral interessant voor de beroepsgenoten en toekomstige leerlingen. Maar vormen ook een voorbeeld voor andere kunstzinnige ambachten die door bundeling en scholing hun hoge graad van vakkundigheid kunnen behouden of zelfs overtreffen.
Essentie
Het blijft uiteraard een jubileumuitgave en kan daarmee niet doorgaan voor een handboek, maar tegelijk vloeit door alle hoofdstukken heen de essentie van wat stucwerk zo’n belangrijk onderdeel van de bouw maakt; zowel binnen als buiten. Dergelijke facetten bieden ook voor de buitenstaander stof tot verder nadenken. Zoals de sociale waarde van een stukadoor, die door de tijd heen devalueert en weer evalueert en de onderliggende oorzaken daarvan. Of het feit dat de decoratieve mogelijkheden van ornamentenplafonds een oplossing vormden waar andere materialen te zwaar bleken of schilderachtige invullingen te duur of te druk.
Een van de mooiste voorbeelden: Huis Dedel
Dagboekfragmenten
Per hoofdstuk wordt het historische besef dieper toegelicht met aangrijpende verhalen over de stukadoors zelf die vanuit Italië wekenlange voettochten maakten om in Noord-Europa hun vaardigheden betaald te zien. Dagboekfragmenten spreken hier boekdelen. Kruisbestuivingen tussen landen en de bewondering voor elkaars aanpak onderbouwen het credo dat samenwerken in een beroep de voorwaarde is om ongekende wegen in te slaan. ‘Laten we trots op elkaar zijn’ is als een draad door het geheel geweven.
Huis Dedel
Bij het onderdeel Stucwerk komen diverse bijzondere plafonds en hun betekenis indringend naar voren, met Huis Dedel in Den Haag als uitschieter. Niet alleen vanwege de samenwerkingen tussen de uitvoerders destijds en de restaurateurs van kort geleden, maar de uitleg van het persoonlijke verhaal van de opdrachtgever en de rol van het plafond in de zonnestand beklemtoont dat stucwerk van ooit een stuk geschiedenis meedraagt. Waar je elke keer weer inspiratie uit kunt putten, zo benadrukt de schrijver.
Kiekje van een de vele gilde-reizen
Verhaal verteld
Het liefst zouden we bij dergelijke beschouwingen van bijzonder stucwerk in Nederland nog meer beeld zien. Bij sommige beschrijvingen ontbreekt dat of blijft het tot een postzegel beperkt. De verhouding tekst en beeld is bij de historische belichting door ruimtegebrek teveel naar het woord omgeslagen. De bijdragen van bouwkundig historicus Pieter Vlaardingerbroek nemen ons mee naar tal van monumenten die we kennen zonder te weten wat de afwerking vertelt over de herkomst en die tijd. Nu wel.
Modeverschijnselen spelen ook hierbij een rol, zodat de lezer inzage krijgt in heel veel ontwikkelingen tegelijk
Beeld van een restauratie in actie
Modeverschijnselen
Zijn broer Hans Vlaardingerbroek geeft als restauratie-architect inzicht in de mogelijkheden om stucwerk te restaureren met dezelfde oorspronkelijke materialen of juist een aangepast programma. De modeverschijnselen spelen ook hierbij een rol, zodat de lezer inzicht krijgt in heel veel ontwikkelingen tegelijk. Een barok plafond dat ooit de mensen moest imponeren in een pand werd ineens gezien als onzinnig en dan kon het verdwijnen onder een strak systeemplafond.
Vernieuwde blik
Het boek biedt veel inzicht en hoop dat er in deze tijd weer ruimte is voor historisch besef en voor een vernieuwde blik op stucwerk. Binnen en buiten. Als het maar met de juiste materialen wordt uitgevoerd door iemand die het vak beheerst. Die maakt ook een plan op maat, want elk bouwwerk vraagt om een eigen scenario. Met soms nieuwe materialen en technieken en dan juist weer het stramien van toen. Want meetapparatuur kan een heel bouwwerk screenen, maar de kenner kijkt, ruikt en steekt zijn vinger in de vergane glorie en gaat op zoek naar de oorzaak van het verval. Het boek is een ode aan het vak, trots dat ondanks alles dit gilde 25 jaar is opgericht door onvermoeibare voorvechters en de hoop dat er door de opleiding veel nieuwe gildebroeders bijkomen. Die dit boek dan wel uit hun hoofd moeten leren, minstens gelezen. Een keer of wat.