Duitse vakbroeders als eregasten
Het 25-jarig bestaan van Het Neerlandsch Stucgilde mocht uitgebreid gevierd worden met een bezoek aan kasteel Slangenburg in Doetinchem dat recent is opengesteld voor publiek en alle horeca die daarbij hoort op zo’n dag. De lezing van Hans Vlaardingerbroek als beschermheer van het Stucgilde kwam recht uit het hart. De Duitse genodigden konden het meeste ervan goed begrijpen.
Tekst: Renée de Haan
Fotografie: Matthijs Pronker
Zorg en betrokkenheid
Hans sprak als restauratie-architect zijn zorg en betrokkenheid uit over de snelle oplossingen in de bouw door vele jaren heen tegenover de zorgvuldige vakbekwaamheid van mensen die precies weten wat ze moeten doen en weigeren om hierbij te marchanderen. Hij haalde voorbeelden aan van de Tachtigjarige Oorlog, waarin de Fransen een toon hebben gezet met belangrijke bouwwerken ook in Nederland en de Franse slag waarmee eigen cultuurgoed werd ‘opgelapt’.
Een intensieve viering van het ware ambacht
Beschermheer van het gilde
Hans Vlaardingerbroek
Dualisme
Zijn lezing legde in kort bestek veel wegen open om opnieuw na te denken over de rol van een architect, een restaurateur en de ambachtscoryfeeën die projecten mogen uitvoeren. De bovenkant van een project, dus de opdrachtgever, komt met eisen en wensen en een financieel plaatje waarbinnen de echt betrokkenen in de uitvoering weinig zeggingskracht hebben.
In zijn betoog blijkt dit een dualisme van oudsher, maar nu er nog zo weinig goed opgeleide ambachtslieden bestaan treedt er een verschuiving op waarvan niemand weet hoe wenselijk dat is. Niet de hand, maar de computer regeert over een renovatie. Het bijzondere van dit exposé is dat de kenner hier zijn eigen twijfels deelt.
Klagen
“Ambacht is van alle tijden. En misschien ook wel: klagen over gebrek aan geschoolde ambachtslieden is van alle tijden, en zeker ook van de onze. Net als klagen over het uitsterven van het ambacht, het minder worden van het aanbod van geschoolde ambachtslieden. Ik doe daar ook wel aan mee. Je ziet mannen weggaan, timmermannen met handen als beitels, metselaars die op het oog onzichtbaar herstelwerk maken, steenhouwers die in de huid van hun middeleeuwse voorgangers kruipen. En de opleidingen, wat leveren die voor mensen af? Dat voldoet toch niet? Ik denk dat je mag zeggen dat dat het geval is. Maar ik vraag me af of dat eerder zo anders was. Ik denk dat ambacht overgedragen moet worden van de ene op de andere ambachtsman.”
Heel goed wordt de ketting toegelicht waarin de architect afhankelijk is van alle mensen die een project helpen uitvoeren, inclusief de regelgevers die dan beschermen tegen fouten maar ook kunnen traineren bij de inzet om samen iets te realiseren dat blijvend was en weer blijft.
Schilderingen van Gerard Hoet gevat in kunstig pleisterwerk
Het kasteel
Het kasteel waar dit alles de ruimte kreeg kent een lange historie vanaf de Middeleeuwen, met veel families die hier hun intrek hadden en kunstzinnige sporen hebben achtergelaten. Voor de aanwezige stukadoors waren de schilderingen van een tijdgenoot van Rembrandt interessant omdat deze Gerard Hoedt alle mythologie en geloofsovertuigingen kleurrijk in plafonds liet terugkomen. De rijk gestucte plafonds vormden uiteraard de blikvanger voor de meesterstukadoors. Samengesteld in delen met mythologische afbeeldingen zien we hier in de hal met een plafond uit 1675 toen er allerlei opgravingen in Italië zorgden voor een hernieuwde belangstelling voor Griekse en Romeinse cultuur. Het plafond is vervaardigd uit één stuk van 5 x 15 meter. Het kasteel bevat meer bijzondere ornamentenplafonds waarvan niemand weet in hoeverre deze aan restauratie toe zijn.
De entree van het kasteel met plafond uit 1675
Twijfelpunt
Los van alle wetenswaardigheden en lessen in mythologie blijkt dat de leden van het Stucgilde juist dit facet het meest bezighoudt. Ook de collega’s uit Duitsland brengen hun kennis hierover naar voren. In de nazit komt in elk geval van de specialisten een groot twijfelpunt naar voren naar aanleiding van een directe vraag over de staat van de plafonds in kasteel Slangenburg. Het gaat om het cardanisch constructieprincipe. Dergelijke plafonds zijn ooit bevestigd in een zigzaglijn met spijkers in gips gevat. Die houden de spanning van koperdraad vast als binding. Als de spijkers gaan roesten betekent dit een verlies op de spanning van het geheel en kan een plafond gaan inzakken. Als dit doorzet ligt ineens de helft van het plafond op de grond terwijl de rest intact blijft omdat daar de roest geen kans kreeg. Zeggen de experts aan tafel met een glimlach, omdat de eigenaar van een pand niet begrijpt waarom een deel valt en een ander deel niet.
Ornamenten sieren de chambre van de heren
Hans Geerken (links)
met het jubileumboek
in gesprek met Teo Schuinder
Expertise
De specialisten zouden met enige expertise deze voorspelling kunnen doen en mogelijk ook voorkomen door de bevestiging te vernieuwen.
Maar zoals iedereen bij het 25-jarig jubileum naar voren brengt: “Alles wat nog niet direct problemen geeft en geld kost, wordt op de lange baan geschoven. En dan gaat het uiteindelijk vragen om mega-ingrepen die mogelijk voorkomen hadden kunnen worden. De zinsnede dat voorkomen beter is dan genezen is in de bouw nog niet optimaal doorgedrongen.”