De grootste groeve uit Europa in Soignies
De Belgische beroepsorganisatie voor natuursteen, Embuild Plus, staat aan de vooravond van tal van vernieuwingen met de steengroeven van Carrières du Hainaut in Soignies als uitgangspunt. Het bezoek aan de grootste sierkalksteengroeve van Europa met de natuursteenbewerkers van sectorfederatie Embuild Plus werd dit voorjaar georganiseerd. Het vormde een unieke inkijk in een sector die tot op vandaag gedragen wordt door lokaal vakmanschap en een rijke traditie. Het bezoek maakte duidelijk dat natuursteenbewerking nog steeds op en top Belgisch vakmanschap is en stevig verankerd blijft in zowel hedendaagse als historische bouwprojecten.
Tekst en foto’s: Matthias Vanheerentals
Architecten
Maar liefst 98% van de Belgische natuursteenbewerkers werkt overwegend met Belgische natuursteen en bijna de helft gebruikt zelfs uitsluitend natuursteen van eigen bodem. Dat blijkt uit een recent onderzoek van Embuild Plus bij haar leden. Ook architecten kiezen bewust voor natuursteen uit België in hun bouwprojecten en werken daarbij nauw samen met aannemers, natuursteenbewerkers en vloerenleggers.
Unieke kijk in de grootste sierkalksteengroeve van Europa
Nieuwe ontvangstruimte voor architecten
Made in Belgium
Uit een rondvraag blijkt dat 85% van de productie van de Belgische groeves in eigen land blijft en dat van ontginning tot plaatsing een aanzienlijk deel van de natuursteen in woningen, kantoren en de openbare ruimte volledig ‘made in Belgium’ is. Blauwe hardsteen uit Henegouwen speelt daarin een sleutelrol en wordt toegepast in dorpels, keuken- en badkamerelementen, gevelbekleding, terrassen, straatstenen en erfgoedrestauraties.
Grootste van Europa
“De blauwe hardsteen waarop onze natuursteenbewerkers beroep doen, vindt vaak zijn oorsprong in Carrières du Hainaut in Soignies (Zinnik). Dat is de grootste sierkalksteengroeve van Europa met meer dan 350 medewerkers en een site die nog steeds uitbreidt”, zegt Patrick Noé, directeur van Embuild Plus. De groeve beslaat 300 hectare en beschikt over een uitbreidingsproject van nog eens 100 hectare om de toekomst te verzekeren. Sinds de oprichting in 1888 bouwde de site aan een traditie van bijna 140 jaar, wat het belang van continuïteit en vakkennis in deze sector onderstreept.
De restauratie van de Notre Dame in 800 m² vloeroppervlakte werd uitgevoerd in blauwe steen uit Soignies
John Vis, commercieel directeur
van Carrières du Hainau
Brede toepassing
Wie door steden zoals Brussel wandelt, ziet de toepassing van blauwe hardsteen overal terug in straatstenen, pleinen, terrassen en gevels. Ook bij de restauratie van het Justitiepaleis van Brussel wordt deze natuursteen veelvuldig gebruikt. Internationaal speelt de Henegouwse steen eveneens een prominente rol, waarbij bij de restauratie van de Notre-Dame 800 m² vloeroppervlakte werd uitgevoerd in blauwe steen uit Soignies en ook in New York deze natuursteen mee het straatbeeld bepaalt, onder meer in het Penn District rond Penn Station. Deze brede toepassing toont aan hoe veelzijdig en tijdloos het materiaal is natuursteen van eigen bodem
Erfgoed
Het volledige traject van ontginning tot afgewerkt product blijft in Belgische handen, wat uitzonderlijk is in de bouwsector. “Welke sector kan nog zeggen dat het volledige traject van ontginning tot afgewerkt product in Belgische handen is? Natuursteenbewerking blijft bovendien puur vakmanschap waarbij zowel in de groeve, het atelier als op de werf ambacht en precisie centraal staan”, aldus Patrick Noé. Samen met jonge natuursteenbewerkers, de volgende generatie die de fakkel overneemt, werd deze unieke site bezocht om het belang van dit erfgoed en deze expertise te onderstrepen. Embuild Plus vertegenwoordigt vandaag 200 natuursteenbewerkers, goed voor 70% marktaandeel in de sector.
Maar liefst 98% van de Belgische natuursteenbewerkers werkt overwegend met natuursteen van eigen bodem
Diverse afwerkingen op een rij
Voordelen
Thierry Van Damme van Patho Stone Natuursteen was mee op de rondleiding tijdens het bezoek van Embuild. Hij ziet veel voordelen wat betreft natuursteen. “We mogen trots zijn met wat we in België hebben. We verwerken veel natuursteen, zoals marmer en blauwe hardsteen. Het is zeer dankbaar. Je weet wat je er aan hebt. Het is uniek. Dat is niet zo bij esthetische materialen. Wij werken vooral in België, maar ook in het buitenland.”
Hedendaags
Tijdens het bezoek werd ook gesproken met John Vis, commercieel directeur van Carrières du Hainaut, die het belang van Belgische blauwe hardsteen in zowel historische als hedendaagse architectuur benadrukte. “De Belgische blauwsteen is natuurlijk fundamenteel een belangrijk product door de geschiedenis heen en vandaag in de hedendaagse architectuur nog steeds terug te vinden”, geeft hij aan.
We zijn nu druk bezig met de voorbereidingen van het Binnenhof in Den Haag
Voorbeelden op zuilen onder de aandacht
Nederland
Hij wijst er nogmaals op dat de groeve in Soignies de grootste open steengroeve van Europa is en bovendien bijzonder gunstig gelegen is ten opzichte van Nederland, wat de historische verspreiding van de steen verklaart. “Als we kijken naar Amsterdam, Leiden, Den Haag en Delft, dan zien we dat panden, trottoirbanden en pleinen vaak zijn opgebouwd met Belgische blauwsteen en dat beeld zet zich vandaag nog steeds verder door in de moderne architectuur”, zegt John Vis. “We hebben het stadskantoor van Venlo gedaan, belangrijke fietsenstallingen in Rotterdam en we zijn nu druk bezig met de voorbereidingen van het Binnenhof in Den Haag waar veel restauratie wordt met blauwe steen wordt gedaan. In het Maritiem Museum in Rotterdam hebben we natuursteen geplaatst. Het wordt ook in onverwachte sectoren gebruikt. Voor Penn Station, een spoorstation en knooppunt voor regionale treinen in New York, leverden we 22.000m2 steen.”
De Raamzaag aan het werk
Goede connecties
Er zijn tal van projecten in Nederland met natuursteen gedaan, zo benadrukt John. “We hebben belang aan goede connecties met Nederland. Die markt is voor ons zeer belangrijk. Er is in het verleden al veel volume naar Nederland gegaan. Dat is jaarlijks goed voor 3900 m3 per jaar. België is goed voor 18.000 m3 per jaar. Dat moet zo blijven en dat proberen we nog verder uit te laten groeien. De steenhouwerijen geloven nog steeds in ons. Ons product wordt al meer dan 138 jaar gebruikt.”
Belangrijke pijler
De Nederlandse markt blijft daarbij dus een belangrijke pijler, goed voor ongeveer 20% van de afname. John: “Nederland is historisch gezien een zeer belangrijke markt en dat blijft zo, mede omdat er weinig eigen steengroeves zijn en Belgische blauwsteen daar diep verankerd zit in de bouwtraditie. Steenhouwerijen in Nederland gebruiken hardsteen historisch gezien als een veelvuldig product. We zien in 70 procent van de gevallen dat blauwsteen het hoofdproduct is omdat deze niet alleen dicht voorhanden is maar ook multifunctioneel gebruikt kan worden. Denk maar aan vloertegels, dorpels en vensterbanken.”
Als we kijken naar Amsterdam, Leiden, Den Haag en Delft, dan zien we dat panden, trottoirbanden en pleinen vaak zijn opgebouwd met Belgische blauwsteen
Transport van blokken in de groeve
Doorleefder
Daarnaast is de markt van keramische afwerkingen sterk gegroeid in Nederland en zeker met alle replica’s en grote formaten een geduchte concurrentie, tot op zekere hoogte aldus John. “Wij geloven dat een natuurlijk product nog meer leven en affiniteit geeft in en rond om het huis. Het is bewezen dat natuursteen veel langer meegaat dan keramiek of composiet. Het wordt net als hout doorleefder mettertijd en het komt direct uit de natuur. Dat is een aspect dat blijft aanspreken. Je voelt dat het echt is.“
Volgens hem blijft de steen juist vandaag relevant, ondanks de aanwezigheid van tal van alternatieven op de markt. “We kunnen concluderen dat producten zelfs na honderd jaar nog steeds stevig gesteld staan, en dat is een belangrijk bewijs van de duurzaamheid van natuursteen.”
Buiten doet de dwarszaag dagelijks dienst.
Rijke geschiedenis
Hij omschrijft Belgische blauwsteen treffend als ‘De pastinaak onder de stenen’, een product met een rijke geschiedenis die soms vergeten wordt, maar nog steeds bijzonder waardevol is. Vanuit die gedachte zet Carrières du Hainaut sterk in op bewustwording rond lokaal produceren, zeker in een tijd waarin CO2-uitstoot en ecologische impact steeds belangrijker worden.
Die focus vertaalt zich ook in innovatie en productontwikkeling, merkt John. “We hebben nieuwe producten gelanceerd en zijn ons meer gaan richten op toepassingen zoals tuinarchitectuur, omdat we zien dat tuinen steeds belangrijker en luxer worden, zeker na de Covid periode. Dat was tot dan een gemiste kans voor ons.”
Tegels in hardsteen
Voorbeelden zijn EnoGarden-hardsteentegels voor het aanleggen van tuinen en buitenruimtes, waar John nu helemaal ingedoken is. “EnoGarden-tegels kunnen perfect worden gecombineerd met andere materialen zoals hout en cortenstaal. Tegelijk wordt sterk ingezet op circulariteit en het maximaal benutten van materialen binnen het productieproces. We proberen recyclebaar te zijn met het product en alles binnen het productgamma te gebruiken, zodat we een duurzaam verhaal kunnen brengen.”
Een van de vele bestratingen
Nieuwe afwerkingen
Vorig jaar werd ook de collectie Blue Essentials uitgebracht, een steen met 24 mogelijke afwerkingen, zo weet John met gepaste trots te melden. “We moeten ook meegaan met de huidige trends zowel esthetisch als in de productie. De CO2-uitstoot kan nog verder omlaag en hergebruik van oude tegels waar je flexstones van maken, daar zal meer mee gedaan worden.”
Inspiratie
Ook op het vlak van beleving en inspiratie worden stappen gezet, onder meer door het creëren van een vernieuwde omgeving waarin architecten opnieuw in contact komen met het materiaal. “Zonder architecten wordt de blauwsteen misschien wel vergeten, dus we willen hen inspireren en tonen wat er allemaal mogelijk is met het totaalproduct”, zegt John.
Nieuwe dikke buitentegels
onder naam Enostone
Uitzicht op de groeve
Bij Carrières du Hainaut werd daarvoor het afgelopen jaar een nieuwe Custom Experience- zaal geopend met uitzicht op de groeve. In deze ruimte kunnen architecten natuursteen van dichtbij ontdekken. Volgens John is dat essentieel: “Zonder de directe ervaring van blauwsteen en de mogelijke verwerkingen daarin, dreigt men de waarde ervan te vergeten.”
Daarnaast staan er nieuwe investeringen op de planning. Zo worden er dit jaar twee nieuwe zogeheten raamzagen geïnstalleerd, die grote steenblokken nauwkeurig in platen verzagen. Dankzij deze technologie kan er efficiënter gewerkt worden en kunnen platen op de juiste dikte en met de gewenste kwaliteit geproduceerd worden. Op weg naar de toekomst vanuit het rijke verleden, is de onderliggende boodschap.