De huidige tijd vraagt een andere denkwijze van architecten om zo natuurlijk mogelijk te bouwen of te renoveren. Vaak vinden zielsverwanten elkaar als vanzelf in een drang naar vernieuwing. Zo is logischerwijs een nieuw bureau ontstaan uit de bureaus van Bastiaan van de Kraats van 1 meter 98 Architecten uit Amsterdam en Edzard Prent van Architectenbureau Prent uit Oosterbeek. Bastiaan trok in bij het kantoor van Edzard en nam de naam mee zodat 1m98 architecten B.V. ontstaan is.Beide heren hebben niet alleen deze lichaamslengte gemeen, maar ook de overtuigingen over ontwerp, restauratie en verduurzaming sluiten feilloos aan. Daarmee ontstaat als vanzelf een twee- gesprek over biobased bouwen.
Edzard Prent (links) en Bastiaan van de Kraats op kantoor
Tekst: Matthijs Pronker
Fotografie: Matthijs Pronker, Projectfoto’s 1m98 architecten
In opdracht van Stichting Erfgoed Landfort
maakte 1m98 architecten herbouwplannen
voor het koetshuis in Megchelen
Combinatie
Bastiaan is nog regelmatig in Amsterdam vanwege de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en de Commissie Aanwijzing Monumenten en de projecten die daar lopen. Edzard neemt eveneens al jaren deel aan diverse monumentencommissies. Beiden weten dus heel goed wat de laatste ontwikkelingen zijn binnen hun sector.
Bastiaan: “Restauratie, verduurzamen en ontwerpen, dat is wat wij doen. De kracht zit in de combinatie, een plan is bij ons bijna nooit één van de drie.”
Restauratie, verduurzamen en ontwerpen, dat is wat wij doen
Biobased isolatieblokken
bij raampartijen Binnengasthuis
Warme jas
Al snel komt het boekwerk ‘Een warme jas voor oude huizen’ op tafel dat kosteloos is te downloaden via www.eenwarmejasvooroudehuizen.nl . Een boekwerk dat Edzard in opdracht van de gemeenten Rheden, Ede, Arnhem en de provincie Gelderland heeft opgesteld. Hij licht toe: “Het moet eigenaren en professionals helpen om woningen en andere panden mooi en goed te verduurzamen. Wat doe je wel en wat laat je achterwege”.
Gebruikersgedrag
Isolatie blijft een centraal gegeven in alle restauratiewerken, zo weten beide architecten. Bastiaan: “Niemand wil nog in een slecht geïsoleerd huis wonen, maar daarbij is het gebruikersgedrag van groot belang. Compartimenteer een gebouw in verblijfsgebieden die je verwarmt en verkeersgebieden die kouder kunnen blijven en vergeet niet te ventileren. Daarin ligt ook een stukje advies: isoleren is ventileren. Anders krijg je alsnog een ongezonde leefomgeving.
‘Wij streven naar een zo efficiënt mogelijke inzet van grondstoffen’
Herbestemming tot design museum voor Huis Dedel in Den Haag
Niet standaard
Biobased kan niet overal standaard toegepast worden. “Wij streven naar een zo efficiënt mogelijke inzet van grondstoffen. Liefst zo natuurlijk mogelijk. We proberen de opdrachtgever mee te geven dat biobased bouwen niet alleen goed is voor de planeet, maar ook de verwerker en de gebruiker ten goede komt. Materialen als houtwolisolatie hebben al CO2 opgeslagen in de groei; dat kun je van petrochemische isolatiematerialen niet zeggen.
Buitenschil
Bastiaan: “Het gevoel van urgentie om beter met de aarde om te gaan, dringt nog te weinig door. PIR, PUR, steenwol en glaswol is in de productie energieverslindend en vervuilend. Hennep en vlas zijn mooie materialen die ook CO2 opslaan, de biodiversiteit vergroten en de bodemstructuur verbeteren. Daar zou de landbouw veel beter op afgestemd kunnen worden.”
De architecten bestuderen bij elk bouwwerk eerst de buitenschil en mogelijke gebreken, zoals scheuren, optrekkend vocht of lekkages. Pas dan komt isolatie aan bod, die bij voorkeur dampopen is zodat de constructie kan ‘ademen’, naar buiten of naar binnen, afhankelijk van de seizoenen.
Doorsnede van verbetering in isolatie
Duitsland
In de landen om ons heen is men verder met biobased bouwen en ontwikkelingen. De Nederlandse bouwtraditie is nog veel meer (petro-)chemisch georiënteerd, zo wordt door hen gesignaleerd.
Bastiaan: “In Duitsland wordt al veel langer met houtvezelisolatie gewerkt. Er moet hier veel meer aandacht geschonken worden aan een goede luchtdichting. Bewezen is dat het effect van de eerste centimeters isolatie veel groter is dan een dik isolatiepakket. Ook valt natuurlijke ventilatie of een low tech oplossing te verkiezen boven meestal dure mechanische apparaten. Daarbij wordt het onderhoud nogal eens vergeten, waardoor er opnieuw een minder gezond binnenklimaat kan ontstaan. Een ander natuurlijk isolatiemateriaal is stro, dat je in daken of bij wanden kunt inblazen als er voldoende ruimte is.”
Het vergt een andere manier van denken en werken
Medewerking aan online boek ‘Een warme jas voor oude huizen’
Scholing
Het klinkt allemaal simpel, maar voor ontwerpen met natuurlijke bouwmaterialen is scholing nodig. Bastiaan benadrukt: “Het vergt een andere manier van denken en werken. In een tijd dat er veel ambachten dreigen te verdwijnen, is vaardigheid van groot belang. Oude huizen met hun natuurlijke bouwmaterialen vragen bij uitstek om verduurzaming met biobased isolatie. Ze zijn opgetrokken uit hout, gebakken klei – denk aan baksteen en dakpannen -, natuursteen en riet. Af en toe wordt er nog eeuwen oud isolatiemateriaal in vloeren aangetroffen, zeewier bijvoorbeeld, dat door zouten bestand is tegen schimmels, insecten en knaagdieren en zo goed is gebleven.”
Voorbeeld van een
isolatieopbouw aan de gevel
Stapje verder
In het eigen gerestaureerde kantoorpand is zoveel mogelijk gekozen voor natuurlijke bouwmaterialen zoals houtvezelisolatie, leemstuc en minerale verf. Akoestische panelen aan de muur zijn van wol en de akoestische panelen tussen de plafondbalken zijn van katoen.
Beide architecten beamen: “We zouden in de toepassing van natuurlijke materialen nu zelfs nog een stapje verder gaan, zeker omdat er steeds meer nieuwe biobased materialen op de markt komen.”
Voorbeelden van
natuurlijke isolatiematerialen