Al jaren wist Wilco de Keijzer dat hij ooit in zijn woonplaats Gouda een historisch pandje ging kopen om helemaal op te knappen. De aandacht zou per definitie uitgaan naar het stucwerk en ornamentenplafonds. Twee jaar geleden kreeg hij de kans om eigenaar te worden van een smal winkel-woonhuis in Art Nouveau- stijl. De kunstenaar die daar jaren had verbleven overleed en daarmee verloor Wilco een vriend waaraan de net voltooide renovatie wordt opgedragen. Met een tentoonstelling en boekwerkje ter nagedachtenis.
Tekst: Renée de Haan
Fotografie: Wilco de Keijzer
Het winkelpand mocht in groen worden afgewerkt
Kunstzinnig
Stukadoors met een kunstzinnige inslag, zo kunnen Wilco, zijn broer Patrick en zoon Stijn het best getypeerd worden. Voordat we dieper op het Goudse project ingaan, kan Wilco kleurrijk vertellen over de aanloop naar zijn carrière.
“Het gymnasium heb ik nooit afgemaakt; in de vakantie ging ik mee met mijn oom die stukadoor was en daar begon de liefde voor het vak. Als 19-jarige oefende ik in de garage om lijsten te trekken en ornamenten te gieten. Er waren geen echte leerboeken, maar je kon aardig wat informatie verkrijgen om dingen uit te proberen.”
Creatieve aanpak van stukadoorsfamilie De Keijzer
Vanaf de achterzijde mooie doorkijk naar buiten
Ben Benner
Al snel ging hij naar een echte opleiding om gezel-leerling te worden. De docent Ben Benner was daarbij een grote stimulator, onderstreept Wilco: “Je kon hem alles vragen en kreeg altijd een antwoord. Met mijn diploma op zak, mocht ik vervolgens vier jaar lang meelopen met de ervaren stukadoor Blom uit Ammerstol. Ik had toen al mijn eigen bedrijf vanaf 1997, waar mijn broer Patrick zich later bij aansloot. Mijn zoon Stijn was gezegend met dezelfde gedrevenheid en begon na een gedegen scholing zijn eigen zaak.”
Op de bovenverdieping was alles nog Middeleeuws, want van oorsprong dateert het uit die tijd met daarna in 1902 een revisie in Art Nouveau
Met de kunstwerken is de etalage compleet
Erbarmelijk
Met dit keer als opdracht de totale revisie van het object dat zijn vader had aangeschaft. Wilco kwam er al snel achter dat zijn bevriende kunstenaar jaren in een erbarmelijke situatie had geleefd.
“Op de bovenverdieping was alles nog middeleeuws, want van oorsprong dateert het uit die tijd met daarna in 1902 een revisie in Art Nouveau. Ik moest voor de welstandscommissie een rapport laten opmaken over het verleden, de bouwmaterialen en noem maar op. Dat zou 3.500 euro kosten, dus dat onderzoek heb ik in eigen hand genomen. Ik raad het iedereen aan, want je komt zoveel te weten, bijna een archeologisch inzicht in het bouwwerk.”
Je sloopt iets en dan komt er van alles tevoorschijn. Zachtboard, schrootjes en uiteindelijk overblijfselen van stucwerk
Ornament aan de achterzijde
doorbreekt gladde plafond
Goede steun
Het archief in Gouda bleek een goede steun want dat voert terug tot de 15de eeuw met alle gegevens over wie er gewoond heeft, belastingen betaalde en veel meer wetenswaardigheden.
In de tussentijd gebeurde er in de praktijk hetzelfde, zo merkte Wilco: ‘Je sloopt iets en dan komt er van alles tevoorschijn. Zachtboard, schrootjes en uiteindelijk overblijfselen van stucwerk. Omdat het hier jaren had ingeregend was er weinig van over. Op basis van een paar stukken lijst konden Stijn en ik bij benadering achterhalen wat het ooit moest zijn geweest. Van restaureren was geen sprake. Dit werd een eigen creatie van gipsplaat met ornamenten.”
Op basis van archieven hebben vader en zoon een groen stervormig plafondornament ontwikkeld
Stijn met art deco lamp
bij nieuwe cirkel-ornament
Jugendstil
Op basis van historische documenten hebben vader en zoon het groene stervormige plafondornament ontwikkeld. Met als toelichting: “Het sluit aan bij de organische facetten van Jugendstil, met de kleur groen die hier samen met mosterdgeel van oorsprong was toegepast.”
Dat bleek de uitkomst na een grondig kleurenonderzoek dat ook van pas kwam bij de blank gebeitste buitengevel. Deze mocht van de welstandscommissie groen worden, in overeenstemming met de tegels in het portiek.
Het groene plafond-element
maakt de tuinkamer speciaal
Stenen gevel
Voor de stenen gevel bleken de regels strak aangehouden te worden, zo ervoer Wilco.
“Deze waren met kalkzandsteen gemetseld omdat het in die tijd als modern gold. Technisch geen goede keuze, want de stenen waren daar niet geschikt voor en bleken totaal verpulverd. Zelfs te slecht om ze te kunnen uithakken. Dus die stukken hebben we voorzien van stucwerk op kalkbasis en de oorspronkelijke rode voeg erin opgenomen, volgens de eisen.“ Het is daarmee niet het meest subtiele onderdeel van de buitenzijde geworden, beaamt de eigenaar.
Stijn de Keijzer op de steiger
voor het sterornament
Stijn bezig aan de achtergevel
Bakstenen moesten worden
afgewerkt met rode voeg
Een mus in gips vereeuwigd als geintje
Vogeltje
Nog even terug naar binnen, waar de plafonds van de bovenverdieping in houten binten zijn uitgevoerd tot grote spijt van Stijn die daar liefst zijn stukadoorstalenten op had willen loslaten. Hij troost zich met de gedachte dat er al een nieuwe opdracht met ornamenten wacht bij een oud woonhuis verderop in Gouda.
Vlak voor vertrek vraag je je af: ‘Wat doet dat vogeltje daar op de rand van de lijst?’ Wilco: “Er kwam een keer een mus binnengevlogen, die daar ging zitten. Die hoorde dus bij het huis en heb ik als geintje vereeuwigd.”
Lees ook:
➤ ‘Opleiding stukadoors verdient zich terug’
Stijn de Keijzer wilde iets extra’s
‘Ik kon me uitleven in de ornamenten’
Om werk zit Stijn de Keijzer nooit verlegen. Sinds zijn kindertijd liep hij met zijn vader Wilco mee om de kunst van het stukadoren af te kijken. Nu met zijn vader als opdrachtgever is de cirkel van het familiebedrijf getrokken, zo vertelt Stijn vanuit zijn eenmansonderneming.
Gezel
“Vanaf mijn tiende hielp ik mee in het bedrijf van mijn vader dus aanvegen, opruimen en materialen klaarzetten. Ik was een doener en de studieboeken liet ik liever dicht. Corona bood gek genoeg in mijn geval uitkomst. Ik was inmiddels vijftien. We hadden een paar opdrachtjes, maar ik had ineens genoeg tijd om in de avonden de opleiding voor gezel voor te bereiden. Dat bleek veel interessanter dan ik had verwacht.”
Eigen bedrijf
De scholing in Nieuwegein onder leiding van Robert van Delden gaf Stijn de diploma’s waarmee hij zijn wens direct kon realiseren: een eigen bedrijf. Vader had vanwege slijtage aan de schouder een stap terug gedaan en diens broer Patrick had tot dan zijn neef in loondienst.
Stijn: “Van mijn oom leerde ik het ‘gewone’ stukadoren, binnen en buiten tot en met sierpleister aan toe. Van mijn vader kreeg ik een goede training in het traditionele pleisteren, dus lijsten trekken en ornamenten maken met bijpassende mallen. Veel van zijn oude klantenkring stuurt hij door naar mij en waar nodig springt Patrick bij of help ik hem.”
Ontwerp
Met zijn vader als opdrachtgever werd er veel uitgewisseld over de restauratie van het voormalige winkelpand. Wilco wilde alles zo origineel mogelijk terugbrengen en Stijn proefde dat er avontuur in dit etablissement zat, of zoals hij stelt: “Dit vroeg om iets extra’s. Ik kon me uitleven in de ornamenten. Het ontwerp voor de tuinkamer met de ster aan het plafond had ik zelf bedacht. Op de begane grond moesten we voor en achter het balkenplafond gipskartonplaat toepassen voor isolatie en het wegwerken van leidingen. Het oogde mooi vlak, maar veel te kaal. Toen hebben we samen de cirkels bedacht als rimpels nadat een steen in het water is gevallen.”
Sint Jan
En dan de neogotische bogen op de eerste verdieping, dat mag een opmerkelijke toevoeging genoemd worden. Stijn wijst naar het uitzicht vanaf de achterzijde: “Daar staat het bekendste monument van Gouda, de Sint Jan. Je kon de bogen zo vanuit ons raam kopiëren. Dus dat hebben we gedaan, met behulp van een mal en alles in gips uitgevoerd.”
Gezond
Het was zwaar werk, met uiterste concentratie boven je hoofd en daarbij moest Stijn slijtage voorkomen. De hulpmiddelen daarvoor heeft hij zeker geprobeerd, zoals het Exoskelet dat de rug ontlast. Vanuit zijn specifieke bewegingen om te modelleren concludeert hij realistisch: “Ik voelde me net een robot. Geef mij maar een steiger, niet te zware zakken sjouwen en gezond nadenken bij de bewegingen die je maakt. Ons beroep is op veel punten al veel arbeidsvriendelijker geworden.”