Het oorspronkelijke plafond in fases aangepakt
Als medio juni de deuren van het Aquarium van Artis weer opengaan voor het publiek, zijn het zeker niet alleen vissen en koralen die de aandacht vragen. Het gerestaureerde monument heeft een allure teruggekregen waarvan pleister -en schilderwerk, natuursteen en terrazzo een imposant onderdeel zijn.
Tekst: Matthijs Pronker
Fotografie: Christiaan de Bruijne, Monks stukadoors en Eterno
Vijf jaar geleden
De renovatie van het Artis Aquarium begon vijf jaar geleden met het weghalen van alle aangetaste afwerklagen in plafonds, wanden en vloeren. Vervolgens werd het metselwerk zoveel mogelijk gereinigd en behandeld. Het nieuwe pleisterwerk moest immers minder vatbaar zijn voor zouten. Monks stukadoors heeft veel ervaring met monumenten en saneersystemen om hiervoor niet terug te deinzen.
Stukadoorsbedrijf Monks van begin tot eind ingezet
Stucwerk volledig door zout aangetast
Waterschade
Rond de eeuwwisseling nam Rob Monks de zaak van zijn vader over en onder zijn leiding heeft Monks Stukadoors zich gespecialiseerd om grote complexe restauratie opdrachten zo goed mogelijk uit te voeren.
Het vocht en zout had zijn sporen nagelaten, vertelt Rob met een bewonderenswaardige kalmte.
“Als gevolg van lekkende aquariabakken was in de loop der tijd veel schade ontstaan in de metselwerk-constructie. Het betekende dat een team van onze vakmensen hier acht maanden mee aan de slag moest. Wij hebben inmiddels 40 jaar ervaring met allerlei systemen en zo’n 15 jaar vooral met het systeem van Hydro-Control. We hadden er alle vertrouwen in dat dit tot een goed resultaat ging leiden.”
Los van de vocht- en zoutschades waren er veel lijsten en ornamenten aangetast of verloren gegaan. Ook bij een aantal plafonds lag een wens om hoogwaardige restauratie uit te voeren, dat is zeker door de bijdragen van de schilders extreem goed gelukt.
Het zout had zijn sporen nagelaten, maar er was eveneens een behoorlijke waterschade
De terugliggende boogsegmenten in de renovatie
Ploeg
Monks kan deze complexe grote projecten aan, omdat hij zich gesteund weet door een ploeg van 20 man met restauratie-ervaring en gedegen projectmanagement: Nicky Starre op kantoor en Dennis Boekee op de werkvloer. Nicky is verantwoordelijk voor begrotingen, de planning en de contracten. Dennis stuurt iedereen aan op de werkvloer.
Nicky legt niet alleen de afspraken vast met de opdrachtgever – vaak de hoofdaannemer – maar ook de overeenkomst met onderaannemers. Voor veel vierkante meters haalt Monks er mensen van buitenaf bij. Bij Artis ging het onder meer om enkele spuitploegen van CBL uit Volendam. ‘Onze spierballen’, zoals Monks dat noemt.
We hebben goede ervaringen met het systeem van Hydro-Control
Uitrapen met spuittechniek
Op het werk
Rob: “Zij krijgen daar directe ondersteuning van Dennis. Die houdt op het werk alles in de gaten. Dat combineert hij met zijn eigen werk. Terwijl hij op de eerste verdieping bezig was lijsten en ornamenten aan te brengen, liep hij eerst langs de jongens die beneden het aangetaste metselwerk van nieuw pleisterwerk moesten voorzien. Vervolgens ging hij naar de ploegen die waren ingehuurd om maatvoering uit te zetten, om duidelijk door te spreken wat er van hen verwacht werd. Alles in goed overleg met de mensen van hoofdaannemer Salverda.
Zout omvormen
Terug naar het heikele punt waar de opdracht mee begon: Monks staat dus al jaren bekend vanwege ervaring met de aanpak van zoutschade en de verschillende oplossingen daarbij.
“We werkten in het Aquarium met het systeem van Hydro-Control. Dat betekent dat het afgebikte metselwerk behandeld wordt met een zoutomvormer. Die zorgt ervoor dat het zout niet meer kristalliseert. Met de vochtregulerende laag, aangebracht over het hele oppervlak, kan vocht in dampvorm er nog wel uit, maar het vloeibare vocht en zout niet meer.”
De grote zaal weer terug naar oorspronkelijke tinten
Traskalkmortel
“Vanaf dat moment is het mogelijk om een raaplaag aan te brengen met de mortelspuit. Die restauratieve mortel verzorgt een optimaal damptransport zoals alleen een traskalkmortel dat kan.
Belangrijk punt is dat de mortel in zakken van 17 kilo wordt geleverd, zodat er voldaan wordt aan de geldende Arbo regels. Veilig en gezond werken is de hoogste prioriteit bij Monks. We krijgen veel complimenten wat betreft stofbeheersing, met gebruik van luchtfilters en kuipafzuigers zorgen we voor onze mensen en voor de omgeving.”
Bij zowel de wanden als de plafonds moest veel hersteld worden of zelfs helemaal vervangen
Topschilderwerk in marmertechniek
Lijstwerk en ornamenten
Bij zowel de wanden als de plafonds moest veel hersteld worden, of zelfs helemaal vernieuwd. Sommige delen ontbraken geheel. Tegelijk lag er de opdracht om enkele hoogwaardige restauraties uit te voeren in het entreegebied. Zo moesten de kolommen worden voorzien van cannelures, holle gleuven. Dat was een pittige klus beaamt Rob: “We hebben ook 40 grote kapitelen gereproduceerd, de kopstukken van de zuilen. Met scan en 3D-printtechniek werden de bestaande ornamenten overgenomen, vervolgens afgemald en gegoten in ons restauratie-atelier. Behalve deze hadden we niet veel nieuwe ornamenten nodig en hebben we vooral lijsten getrokken.“
Nauwgezet werken aan verfraaiing plafonds
Omdat alles zo goed was voorbereid luidt zijn conclusie: “Alles is volgens plan gegaan. Dat is uniek en kan alleen met een goed team en in goede samenwerking met de opdrachtgever en de hoofdaannemer.”
➤ Meer over het herstelproject van het aquariumgebouw van Artis
Lees meer over de restauratie van het Aquarium van Artis:
➤ Wereldprimeur Artis Aquarium is terug
➤ Heel het Aquarium van Artis kreeg naadloos terrazzo van Eterno